O Paliću

Kratka istorija Palića

Osoben geografski položaj Subotice - između slivova dveju velikih reka Dunava i Tise, na granici peska i lesa - umnogome je odredio istoriju grada.

Subotica je postala značajnije naselje početkom XIII veka, kada je posle tatarskih pohoda, preživelo stanovništvo sa okolnih imanja i sela - dovedeno na strategijski odabran prostor. Uzvišenje opkoljeno vodom, na kome se danas nalazi Franjevačka crkva, bilo je idealno mesto odakle su se ljudi ravnice mogli odupreti osvajačima.

Subotica je pripadala ugarskim feudalcima koji su po dolasku turske vojske, sredinom XVI veka, izbegli u severne krajeve. Tada su Turci napuštenu plodnu zemlju naselili stanovništvom iz južnih krajeva Srbima i Bunjevcima tj Hrvatima. Turska je vladala ovim krajevima 150 godina i tek nakon njenog odlaska, mađarsko stanovništvo se vratilo u ove krajeve. Tursku vojsku je pobedila vojska habsburške monahije potisnuvši je duboko na jug.

Nakon što je izgubila vojni značaj, Subotica je počela da se razvija kao grad. Godine 1779. Subotica je dobila status Slobodnog kraljevskog grada koji je gradu doneo veću autonomiju i povlastice te privukao preduzimljive seljake, zanatlije i trgovce iz cele srednje Evrope.

U drugoj polovini XIX veka, nakon dolaska željeznice u grad, naglo se razvila trgovina poljoprivrednim i stočarskim proizvodima a industrijalizacija je stigla krajem XIX veka. Na prekretnici vekova, Subotica je imala: pozorište, gimnaziju, muzičku školu, ulice su bile osvetljene električnom strujom a već 1896 u grad je stigao tramvaj.

Po uzoru na Evropu, tih godina, grade se: putevi, javni objekti, najamne i privatne palate, sakralni objekti. Arhitekturom grada dominira od tada stil secesije. Tri najreprezentativnija objekta ovog stila su: Gradska kuća, sinagoga i palata Rajhl.

Nakon I Svetskog rata, Trijanonskim sporazumom (1920.) Subotica je priključena Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca koja je 1929 postala Kraljevina Jugoslavija. Od tada počinje novija istorija grada.

Inače, Subotica se prvi put pominje u pisanim dokumentima 1391. kao Zabatka. Od tada je promenila više od 200 naziva. Najkarakterističnija su Szent-Maria, Maria Theresiopolis, Maria Theresienstadt, Szabadka i Subotica.

Nastanak jezera

Postoje legende koje kažu da je jezero ostatak Panonskog mora ali da je ono nastalo od suza pastira Pavla koji je tu napasao svoje stado.
Jezero je nastalo u pradavna vremena kao izdansko iako voda jezera najvećim delom potiče od padavina koje su ispunjavale udolinu. Voda se slivala sa okolnog terena ispirajući natrijum hlorid i tako je jezero postalo slano.
Jezero Palić se u pisanim dokumentima prvi put pominje 1462. godine kao Pali (Paly). Prvi crtež, odnosno mapa jezera (Paligo Palus) potiče iz 1690. godine.

Kupalište i Banja Palić

Još se krajem XVIII veka znalo da jezerska voda i mulj imaju lekovita svojstva. Gradski lekari Subotice su 1837. predložili da se na obali izgradi Kupatilo. Godine 1845. pored Kupališne zgrade, koja se sastojala od nekoliko kabina, izgrađena je gostionica, Donja trščara. To je bio temelj budućeg Kupališta i Banje.
Osim na lečenje (prvenstveno koštanih i kožnih obolenja) posetoci su na Palić dolazili i zbog izuzetno bogate ponude zabave. Zlatno doba Kupališta i Banje Palić počinje 1880-ih, nakon otvaranja pruge Budimpešta-Zemun 1883. godine i tramvajske linije do Subotice 1897. Broj posetilaca kupališta i banje Palić je rastao sve do početka I Svetskog rata.

Sportska istorija Palića

Propagator gesla ’u zdravom telu - zdrav duh’ i sporta uopšte, krajem XIX veka u ovim krajevima, je bio Subotičanin Lajoš Vermeš - mecena, sportski zaljubljenik i takmičar. On je već 1880 godine na Paliću, u duhu olimpizma, organizovao sportske igre okupljajući stotine najboljih sportista. To je bilo 16 godina pre nego što je Pjer De Kuberten obnovio moderne Olimpijske igre.
Između 1880. i 1914. na Paliću su održavane sportske igre u brzom hodanju, biciklizmu, rvanju, mačevanju i drugim sportovima. Dugu tradiciju na Paliću imaju: veslanje, jedrenje, igre loptom, kuglanje, plivanje, klizanje, jedrenje na ledu i naravno – tenis.

Posleratni periodi

Posle I Svetskog rata, tada već u sastavu Jugoslavije, na istočnoj obali Palića je izgrađen Veliki (Muški) štrand, najveći objekat te vrste u tadašnjoj Jugoslaviji.
Posle II Svetskog rata nastavljeno je sa ulepšavanjem Palića. Godine 1950. u borovoj šumi izgrađena je moderna Letnja pozornica od netesanog kamena na kojoj su gostovali mnogi umetnici. Iste godine otvoren je ZOO vrt.
Šesdesetih godina XX veka izgrađen je Sportski centar sa terenima za fudbal, odbojku, košarku, rukomet. Na istočnoj obali je podignuto Vikend naselje gde su mnoge subotičke firme izgradile odmarališta za svoje radnike.
Usled stalnog opadanja nivoa vode, vrućina, smanjenja ribljeg fonda, zastoja vetra i zbog otpadnih voda, još je krajem XIX veka zabeleženo, da je jezersko bilje bujalo. Ovaj proces se ponavljao tokom vremena.
Kulminacija ovog problema je bila u leto 1970. godine kada je zbog velikog zagađenja i nekontrolisanog cvetanja algi, došlo do nestanka kiseonika u vodi zbog čega je praktično uginuo skoro sav živi svet u jezeru.
Jezero je 1971. isušeno iz njega je povađen sav mulj. Izgrađen je prečistač za otpadnu vodu i 1976. jezero je ponovo napunjeno vodom i od onda se kvalitet jezerske vode pomno prati i čuva.

Novija istorija Palića

Godine 1978 iskopana je prva bušotina termomineralne vode na Paliću a 1984. je otvoren Termalni bazen.
Uz postojeći prečistač, 1995 je pušten u rad kanal Tisa - Palić, što je u mnogome doprinelo poboljšanju kvaliteta jezerske vode.
U maniru starih vila 2000. godine je izgrađen moderan hotel Prezident a nakon toga je adaptirano nekoliko starih palićkih vila i pretvoreno u luksuzne male hotele.
Palić je ustoličen kao kvalitetna i poznata turistička destinacija i od 2007. godine ima usvojen Plan razvoja Palića - Master plan.